Bill Gates, şirketlerin insan çalışanların yerine kullandığı robotlar için de insan emeğine benzer bir bordro vergisi ödemesi gerektiğini savunuyor. Ezra Klein ile yaptığı söyleşide, bir işin insan ya da makine tarafından yapılmasına bakılmaksızın aynı emek biriminin benzer vergi yükü taşıması fikrini dile getirdi. Bu öneri şu anda yürürlükte olan bir yasa değil.
Otomasyonun ekonomideki etkisi, insansı robot sevkiyatlarının hızla arttığı bir dönemde daha görünür hâle geliyor. Gates’in gündeme getirdiği vergi yaklaşımı, üretken yapay zekâ ve fiziksel robotların daha fazla görev üstlenmesiyle birlikte, tartışmayı fabrika otomasyonunun ötesine taşıyor.
FICA gelirindeki olası boşluğa dikkat çekiyor
Gates’in sözünü ettiği FICA, ABD’de Sosyal Güvenlik ve Medicare programlarını finanse eden bordro vergisi. Verginin yükünü çalışanlar ve işverenler farklı bölümler hâlinde paylaşıyor. Bir robot insan çalışanının yaptığı işi devraldığında bu bordro katkısı ortadan kalkabiliyor; Gates, bunun sosyal güvenlik sistemlerinin gelirini zayıflatabileceğini düşünüyor.
Öneri, her robotun ayrı bir vergi mükellefi sayılması anlamına gelmiyor. Temel yaklaşım, otomasyonla yerine getirilen iş miktarını belirleyip şirketlerden buna karşılık gelen katkıyı almak. Ancak bir yapay zekâ yazılımının kaç kişinin işini yaptığı ya da verimlilik artışının ne kadarının otomasyondan kaynaklandığı kolayca ölçülemiyor. Bu nedenle uygulamada en zor konulardan biri, otomasyonun yarattığı iş miktarını tanımlamak olacak.
Gates robot vergisini daha önce de gündeme getirdi
Gates, makinelerin insan emeğinin yerini alması durumunda vergi sisteminin bu değişime uyum sağlaması gerektiğini 2017’de de söylemişti. Bugünkü tartışmanın kapsamı ise üretken yapay zekâ ve fiziksel robotların daha geniş görevlerde kullanılmaya başlamasıyla büyüyor.
Verginin etkisi ve kapsamı tartışma konusu
Robot vergisini destekleyenler, elde edilecek gelirin eğitim, yeniden beceri kazanma ve sosyal güvenlik alanlarında kullanılabileceğini savunuyor. Öneriye karşı çıkanlar ise ek maliyetin verimlilik yatırımlarını yavaşlatabileceğini ve hangi teknolojilerin “işçi” olarak değerlendirileceği konusunda belirsizlik yaratabileceğini belirtiyor. Ülkelerin farklı kurallar uygulaması hâlinde üretimin daha düşük vergili bölgelere kayması da olası sorunlar arasında gösteriliyor.
Gates’in önerisi, bu konulara yönelik ayrıntılı bir yasal çerçeve sunmuyor; emeğin biçimi değişirken vergi tabanının korunmasına ilişkin genel bir yaklaşım ortaya koyuyor. Tartışmanın önemli başlıklarından biri, robotların nasıl tanımlanacağından ziyade otomasyonun yarattığı ekonomik değerin nasıl ölçüleceği olacak. ABD Kongresinde bu öneriyi yasaya dönüştüren resmî bir tasarı şu an için bulunmuyor.
