Japonya’nın Gifu eyaletinde, eski bir golf sahasına kurulan güneş enerjisi santralinde 54 bitki ailesinden 211 tür belirlendi. Araştırmada, özel tohumlama ve yabani ot ilacı kullanılmadan gelişen bitki örtüsünde yerli türlerin geniş yer kapladığı; panellerin altındaki bitkilerin ise orman kenarındakilere benzediği görüldü.
60 noktada 211 bitki türü kaydedildi
Miharu Nakatani, Akira Noda ve Takeshi Osawa, Gujo kentindeki 169 hektarlık tesiste inceleme yaptı. Pacifico Energy’nin Temmuz 2019’dan beri işlettiği santralin kurulu gücü 55 megavat.
Tesis açılmadan önce toprağın açıkta kalan kısımlarına ticari bir tohum karışımı ekilmişti. Sonraki dönemde işletme, bitki örtüsünü kontrol etmek için yılda iki kez biçme yaptı; yeni tohum ekmedi ve yabani ot ilacı kullanmadı.
Araştırmacılar 2024 yazı ve sonbaharında santralin 60 noktasından veri topladı. İncelemede beş alan türü karşılaştırıldı: Ormana yakın ve açık çayırlara yakın panellerin altı, panel sıralarının arası, açık çayırlar ve orman kenarı.
Bu alanlar arasında bitki türlerinin sayısı ve çeşitliliği bakımından belirgin bir fark bulunmadı. Buna karşılık, yetişen türlerin bileşimi konuma göre değişti. Panellerin altındaki bitkiler açık çayırlardakilerden çok orman kenarındakilere benziyordu; gölgeyi seven eğrelti otları da bu alanlarda görüldü. Açık çayırlarda ise hızlı büyüyüp uzayabilen Miscanthus türü otlar öne çıktı.
Yerli bitkiler incelenen tüm alanlarda dışarıdan gelen türlerden daha fazla yer kapladı. Aradaki fark panellerin altında daha belirgindi.
Gölge ve ormana yakınlık bitki örtüsünü etkiliyor
Araştırmacılar, panellerin oluşturduğu gölgeyi bitki dağılımındaki farklılığın başlıca nedenlerinden biri olarak gösteriyor. Gölge, doğrudan güneş ışığına ihtiyaç duyan çayır bitkilerinin gelişimini sınırlarken gölgeli koşullara uyum sağlayan orman bitkilerine elverişli ortam sunuyor.
Diğer etken, tesisin arazi yapısı ve ormanlara yakınlığı. Dik yamaçların bulunduğu alana göre yerleştirilen panellerin bulunduğu noktalar, ormana yaklaşık 200 metre ya da daha yakın. Ormandan gelen tohumlar santralin çeşitli bölümlerine ulaşabiliyor. Orman sınırına ortalama 85 metre mesafedeki panellerin altında dahi orman kenarına benzer bitkiler yetişti.
Doğal tohum kaynakları yöntemin önemli koşulu
Çalışmada “pasif ekovoltaik” olarak adlandırılan yaklaşımda, işletmeciler yeni bitki türleri ekmek yerine çevredeki doğal bitki örtüsünün santral alanına yayılmasına izin veriyor ve bakım çalışmalarını sınırlı tutuyor. Avrupa ve ABD’deki birçok güneş enerjisi projesinde bitki örtüsünü geliştirmek için özel tohum karışımları kullanılıyor. Önceki araştırmalarda, özellikle Avrupa’daki tarım arazilerinde panellerin altında daha düşük bitki çeşitliliği saptanmıştı.
Japonya’daki bulgular, doğal gelişime dayalı yaklaşımın farklı bir sonuç verebileceğini gösterse de yöntemin her tesiste uygulanamayacağına dikkat çekiliyor. Yakında yeterli doğal tohum kaynağının bulunması ve tohumların santralin iç kesimlerine ulaşması gerekiyor. Araştırmacılara göre tesisin merkezi dış sınırdan 1 kilometreden daha uzaktaysa tohumların iç bölgelere erişmesi güçleşebilir.
Bilim insanları, nadir bitkilerin ya da bol güneş isteyen türlerin bulunduğu çayırların üzerine santral kurulmasının mevcut yaşam alanlarına zarar verebileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle panellerin altında bitki yetişmesi, bir projenin tek başına çevre dostu olduğunu kanıtlamıyor.
Japonya güneş enerjisi projelerinin koşullarını sıkılaştırıyor
Araştırma, Japonya’nın büyük güneş enerjisi tesislerine ilişkin politikalarını değiştirdiği bir dönemde yayımlandı. Araştırmacıların aktardığı önceki verilere göre, Ocak 2020 itibarıyla ormanlık alanlardaki küçük ve orta ölçekli güneş enerjisi tesisleri en az 84,7 kilometrekarelik yer kaplıyordu. Bu alan, söz konusu tesislerin yaklaşık yüzde 59’una karşılık geliyordu.
Japonya, Nisan 2026’da ormanlık alanlardaki güneş enerjisi projeleri için izin koşullarını sıkılaştırdı. Ülke, Nisan 2027’den itibaren yeni ticari arazi tipi santrallere elektrik alım desteği vermeyi de sonlandıracak. Enerji kurumu, öncelikli destek alabilecek projeler için dört kategori önerdi; eski golf sahalarını, kayak merkezlerini ve terk edilmiş tarım alanlarını bu gruplara dahil etmedi.
Yetkililer, bu tür projelerin ağaç kesimi, verimli üst toprağın kaldırılması ve arazinin düzleştirilmesi gibi işlemler gerektirebileceğini belirtiyor. Panellerin gölgeleme etkisi, tarımla elektrik üretimini bir araya getiren uygulamalarda da gündemde. Japonya Tarım, Orman ve Balıkçılık Bakanlığı bu tesislerde gölge oranını yüzde 30 ile sınırlamayı planlarken Japonya Yenilenebilir Enerji Vakfı bu sınıra karşı çıkıyor.
Sonuçlar için yeni ve uzun süreli araştırmalar gerekiyor
Araştırma yalnızca tek bir santrali ve bir yıllık gözlemleri kapsıyor. Ekip ayrıca gölge miktarını, toprak nemini ve toprak koşullarını doğrudan ölçmedi. Bilim insanları bulguların doğrulanması için farklı bölgelerdeki tesislerde birkaç yıl sürecek çalışmalar yapılmasını istiyor.
Çalışma, güneş santrallerinin altındaki bitki örtüsünü yalnızca panellerin değil, çevredeki ormanların ve arazinin yapısının da etkilediğine işaret ediyor.
