Donald Trump yönetimi, yüksek dizel fiyatlarının ardından tarım ve inşaat gibi karayolu dışı işler için vergisiz satılan kırmızı dizelin karayollarında kullanılmasını yıl sonuna kadar geçici olarak serbest bıraktı. Düzenleme, federal tüketim vergisinin ödenmesini erteleyerek yakıt giderlerini azaltmayı amaçlıyor. Türkiye’de ise ABD’deki türden kırmızı dizel uygulaması bulunmuyor.
Kırmızı dizel neden vergisiz?
ABD’de dizelin vergilendirilmesi, hangi amaçla kullanıldığına göre değişiyor. Karayollarındaki araçlara satılan standart dizel federal ve eyalet vergilerine tabi. Tarım, inşaat ve benzeri karayolu dışı faaliyetlerde kullanılan yakıttan ise bu vergiler alınmıyor.
Vergisiz yakıt, denetimlerde kolayca ayırt edilebilmesi için kırmızı boyayla renklendiriliyor. Boya dizelin kimyasal bileşimini değiştirmiyor; yakıt standart motorinle aynı temel özelliklere sahip. Renginin farklı olması, daha zararlı ya da farklı bir yakıt olduğu anlamına gelmiyor.
Kırmızı dizel genellikle traktörlerde, iş makinelerinde, jeneratörlerde ve diğer arazi ekipmanlarında kullanılıyor. Normal koşullarda kamuya açık yollarda kullanılması yasak; bunun nedeni motorlara uygun olmaması değil, karayolu yakıt vergilerinden muaf tutulması. Bu yakıtı yol araçlarında kullanmak vergi ihlali sayılıyor.
Yüksek fiyatlar düzenlemeyi gündeme getirdi
ABD’de dizelin galon fiyatı geçen ay 6,53 dolara çıkarak rekor kırdı. Artan maliyetler, özellikle kamyon taşımacılığı ve tarım sektörünü etkiledi.
Geçici izinle vergisiz yakıtın kullanım alanının genişletilmesi; kamyon şoförleri, çiftçiler ve diğer çalışanların yakıt harcamalarının azaltılması hedefleniyor. Nakliye maliyetlerindeki olası düşüşün ürün ve hizmet fiyatları üzerindeki baskıyı da hafifletmesi amaçlanıyor.
Trump’ın kararı ne getiriyor?
Trump’ın imzaladığı başkanlık kararnamesi, kırmızı dizelin yıl sonuna kadar karayollarında kullanılmasına geçici olarak izin veriyor. ABD Hazine Bakanlığına, karayolunda kullanılan boyalı dizel için federal tüketim vergisinin faiz veya ceza uygulanmadan ertelenmesi talimatı verildi.
Kararnamede, ertelenen vergilerin daha sonra ödenmesi zorunluluğunun tamamen kaldırılmasına yönelik seçeneklerin incelenmesi de yer alıyor. Ulaştırma Bakanlığı, kırmızı dizele erişim konusunda eyaletler, sektör temsilcileri ve işçi kuruluşlarıyla eşgüdüm sağlayacak. Tarım Bakanlığından da talebin yüksek olduğu bölgelerde çiftçilerin yakıta erişimini güvence altına alması ve eyaletleri benzer adımlara teşvik etmesi istendi.
Vergi indirimi kamyon başına 150 dolara ulaşabilir
Eyaletlerin de federal uygulamaya benzer biçimde vergileri askıya alması durumunda, bir dolumda sağlanabilecek toplam tasarrufun 100 doları aşabileceği hesaplanıyor. Örnek hesaplamalarda 250 galon yakıt alan büyük bir kamyonun dolum maliyeti yaklaşık 1.575 dolar. Federal ve eyalet vergilerinin kaldırılması halinde bu tutarda yaklaşık 150 dolarlık avantaj oluşabiliyor.
Türkiye’de akaryakıt fiyatları yıl başına kıyasla yüzde 60 yükselmiş durumda. 6 Ekim itibarıyla benzinin litre fiyatı yaklaşık 84,5 TL, motorinin litre fiyatı ise yaklaşık 90 TL seviyesinde.
Türkiye’de kırmızı dizel var mı?
Türkiye’de ABD’deki gibi kırmızıya boyanan ve karayolu yakıt vergilerinden muaf tutulan bir dizel uygulaması bulunmuyor. Yakıtın yasal statüsü ve vergilendirilmesi farklı yöntemlerle denetleniyor.
Bu yöntemlerden biri, akaryakıta eklenen ve gözle görülemeyen Ulusal Marker. Özel cihazlarla tespit edilen marker, yakıtın yasal olup olmadığının kontrol edilmesini sağlıyor.
Tarım ve denizcilik gibi bazı alanlarda ÖTV’siz veya destekli yakıt mekanizmaları uygulanıyor. Ancak bu yakıtlar ABD’deki kırmızı dizel gibi renklendirilmiyor. Tarımsal desteklerde Çiftçi Kayıt Sistemi, kart, fatura ve plaka tanımlı sistemler üzerinden farklı yöntemler kullanılıyor.
