Fransa, doğada çok yavaş parçalanan PFAS kimyasallarının pek çok üründe kullanımını 1 Ocak 2026 itibarıyla kısıtladı. Düzenleme, şirketlere kirliliği izleme ve temizlik maliyetlerine katkı sağlama yükümlülükleri getirirken, kapsamının 2030’da genişletilmesi planlanıyor.
PFAS çevrede ve canlıların vücudunda birikebiliyor
PFAS, ısıya dayanıklılık, su geçirmezlik ve yapışmazlık özellikleri nedeniyle çok sayıda üründe kullanılan binlerce sentetik kimyasalı kapsıyor. Su geçirmez kıyafetlerden kozmetiklere ve yapışmaz tavalardan endüstriyel makinelere uzanan kullanım alanları bulunan bu maddeler, doğada son derece yavaş parçalandıkları için “sonsuz kimyasallar” olarak anılıyor.
Kolayca çözünmeyen PFAS’lar suya, toprağa ve havaya karışarak yayılabiliyor ve canlıların vücutlarında birikebiliyor. Bu kimyasallara Arktik bölgesindeki yaban hayatında ve insan kanında da rastlandı. Bilimsel araştırmalar PFAS maruziyetini doğurganlık sorunları, karaciğer ve kalp-damar sistemi hasarları, tiroit işlevlerindeki bozulmalar ve bazı kanser türleriyle ilişkilendiriyor. Bazı PFAS bileşiklerinin aşıların etkisini azaltabileceğine dair bulgular da bulunuyor.
Binlerce farklı bileşiğin çok sayıda sektörde kullanılması, PFAS sorununu çözmeyi güçleştiriyor. Çevreye yayıldıktan sonra temizlenmeleri de zor olduğundan, kirliliği kaynağında önlemek önem taşıyor.
PFAS-Free France kampanyası yasaya zemin hazırladı
PFAS-Free France’ın kampanyası, bilim insanlarının 2022’de Fransa ve Avrupa’daki kirliliğin boyutlarını milletvekili Nicolas Thierry’ye aktarmasıyla başladı. Thierry’nin ekibi, araştırma bulgularını kamuoyuna ve siyasetçilere ulaştırmak için bilim insanlarını, sivil toplum kuruluşlarını, seçilmiş temsilcileri ve vatandaşları bir araya getirdi.
Générations Futures ve Notre Affaire à Tous gibi çevre kuruluşlarının da desteklediği girişim, PFAS kirliliğini kamuoyunun gündemine taşıdı. Vatandaşların saç örneklerinde PFAS tespit edildiğini gösteren testler, konuya yönelik toplumsal ilgiyi artıran çalışmalardan biri oldu.
Kampanya sonucunda Fransa Ulusal Meclisi’nde Şubat 2025’te kabul edilen yasa, 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. Kozmetik ürünler, kayak cilaları, tüketici kıyafetleri ve ayakkabılar dahil çeşitli ürünlerde PFAS kullanımını kısıtlayan düzenleme, şirketlere kirliliği takip etme ve temizlik maliyetlerine katkıda bulunma yönünde yeni sorumluluklar da yüklüyor. Temel ihtiyaçlar veya teknik açıdan vazgeçilmez sayılan bazı kullanımlar için istisnalar bulunuyor. Kısıtlamaların 2030’da daha geniş bir alanı kapsaması planlanıyor.
Markalar ve araştırma ekipleri alternatiflere yöneliyor
Yasa, Fransa’daki bazı giyim ve outdoor markalarının PFAS içermeyen ürünlere geçişini de hızlandırdı. Lagoped, Salomon ve Millet, ürünlerinden PFAS’ları çıkardıklarını duyurdu.
Bununla birlikte, PFAS’ın bazı endüstriyel uygulamalarda sağladığı özellikleri başka maddelerle karşılamak daha güç olabiliyor. CNRS bünyesindeki üç laboratuvarı, Teknik Makine Endüstrileri Merkezi’ni ve APS Coating Solutions’ı buluşturan araştırma konsorsiyumu, bu alanlarda kullanılabilecek alternatifler üzerinde çalışıyor.
Fransa’nın ulusal standart kuruluşu AFNOR da farklı sektörlerden şirketleri bir PFAS Platformu’nda topladı. Platform; düzenlemelere uyumu kolaylaştırmayı, teknik standartların geliştirilmesini koordine etmeyi ve PFAS içermeyen seçeneklere geçişte edinilen bilgileri paylaşmayı amaçlıyor.
Fransa’daki düzenleme başka ülkelere örnek olabilir
PFAS-Free France, Fransa’daki düzenlemenin başka ülkelerde de benzer adımlara öncülük etmesini hedefliyor. Sınırları aşan PFAS kirliliğinin yalnızca tek bir ülkenin önlemleriyle tamamen ortadan kaldırılamayacağına dikkat çeken girişime göre, Fransa’nın adımı İtalya, Hollanda ve Birleşik Krallık’ta benzer yasakların gündeme gelmesine katkıda bulunuyor.
PFAS-Free France, 2030’a kadar beşten fazla büyük ekonominin benzer kısıtlamalara yönelmesini sağlayarak küresel ölçekte daha geniş bir dönüşümün önünü açmayı amaçlıyor.
