ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatması halinde değerlendirilebilecek planlar arasında, ülkenin en güçlü nükleer olmayan bombası GBU-43/B MOAB’ın kullanılması da yer alıyor. Planların enerji altyapısı ve nükleer tesisleri hedef alabileceği belirtilirken, bombanın derin yer altındaki yapılara karşı ne kadar etkili olacağı konusunda soru işaretleri bulunuyor.
MOAB, kamuoyunda “tüm bombaların anası” adıyla biliniyor ve ABD tarafından bugüne kadar yalnızca bir kez kullanıldı. İran’a yönelik olası yeni saldırıların başlayıp başlamayacağı ise belirsizliğini koruyor.
İran’a yönelik saldırı seçenekleri değerlendiriliyor
CNN’in görüştüğü ABD’li yetkililere göre Trump, İran’a yönelik saldırı planlarının genişletilmesi talimatını verdi. Seçeneklerden biri, İran enerji altyapısının önemli bir bölümünün hedef alınması. Planlarda MOAB’ın enerji altyapısı ve nükleer tesislere karşı kullanılması da değerlendiriliyor.
Trump, ara seçimlerden önce yeni saldırı düzenlemeyeceğini kamuoyuna açıklamış olsa da yönetim içindeki bazı isimler bu açıklamanın kesin bir karar olup olmadığından emin değil. Danışmanların, seçim öncesinde veya sonrasında yeni bir askeri harekât ihtimalini değerlendirdiği aktarılıyor.
MOAB nasıl çalışıyor?
GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast Bomb olarak adlandırılan MOAB, yaklaşık 21.600 pound, yani 9,8 ton ağırlığında. ABD’nin en güçlü nükleer olmayan bombası olarak tanımlanan mühimmat, yere çarptıktan sonra patlayan klasik bombalardan farklı biçimde, hedefe ulaşmadan önce havada infilak edecek şekilde tasarlandı. Bu yöntem, patlamanın etkisinin daha geniş bir alana yayılmasını sağlıyor.
Bombanın ilk kullanım amacı, geniş alanlardaki birlikleri, askeri teçhizatı ve yüzeyde bulunan güçlendirilmiş yapıları etkisiz hâle getirmek. Zaman içinde kullanım senaryoları, mağara ve tünel gibi daha yumuşak yüzeylerin altındaki hedefleri de kapsayacak biçimde genişletildi.
Derin yer altı tesislerine karşı etkisi belirsiz
ABD ordusunun İran planlarında MOAB’ı değerlendirmesinin nedenlerinden biri, yer altındaki nükleer tesisler. Ancak askeri planlamalar hakkında bilgi sahibi kaynaklar, bombanın bu tür hedeflerdeki etkinliğine ilişkin şüpheler bulunduğunu belirtiyor.
Olası hedefler arasında, İran’ın nükleer programıyla bağlantılı olduğu düşünülen Pickaxe Mountain (Kazma Dağı) bölgesindeki tesisler de gösteriliyor. ABD ve İsrail’in değerlendirmelerine göre İran, nükleer programına ait bazı bileşenleri burada depolamış olabilir.
MOAB geniş bir alanda yıkım yaratmak için tasarlandı; derin yer altındaki hedefleri delip imha etmek için geliştirilmedi. GPS destekli bomba yaklaşık dokuz şehir bloğuna karşılık gelen bir alanda yıkıcı etki oluşturabiliyor. Buna karşın, granit katmanlarıyla güçlendirildiği düşünülen Pickaxe Mountain’daki tesislere yeterince nüfuz edemeyebileceği belirtiliyor.
MOAB daha önce Afganistan’da kullanıldı
Irak Savaşı döneminde geliştirilen bombanın 2003’teki son test aşamalarında ABD’li askeri yetkililer, mühimmatın öncelikli amaçlarından birinin psikolojik operasyonlar olduğunu söylemişti. Büyük bir patlamayla Irak askerlerinin moralinin bozulması, teslim olmalarının sağlanması ya da çatışmaya girmelerinin önlenmesi hedefleniyordu.
MOAB ilk kez 2017’de, Trump’ın ilk başkanlık döneminde kullanıldı. ABD ordusu, Afganistan’da IŞİD’in saldırılar düzenlemek için kullandığı güçlendirilmiş yer altı tünellerini hedef aldı. Afgan yetkililer saldırıda 36 IŞİD mensubunun öldürüldüğünü bildirdi.
ABD ve Afgan yetkililerin o dönemde açıkladığı bilgilere göre patlama üç yer altı tünelini, silahları ve mühimmatları imha etti. Saldırıda sivil kayıp yaşanmadığı açıklandı.
