Yale Üniversitesi araştırmacıları, yaklaşık 2.500 yıl önce yıkılan Asur İmparatorluğu’nda hüküm sürmüş ancak resmi kral listelerinde yer almamış üç hükümdarı belirledi. Antik kil tabletler, yazıtlar ve taş anıtlar üzerinde yürütülen incelemeler, söz konusu isimlerin kısa sürelerle iktidarda kaldığını gösteriyor. Bulgular, bir asırdan uzun süredir kullanılan Asur kronolojisinin yeniden ele alınmasını gündeme getiriyor.
MÖ 900 ile 600 yılları arasında Yakın Doğu’nun büyük bölümüne egemen olan Asur İmparatorluğu’nun toprakları, günümüz Irak, Suriye, Türkiye, İran ve Mısır’ına kadar uzanıyordu. Araştırma, imparatorluğun resmi kayıtlarının taht mücadelelerini ve başarısız hükümdarları eksiksiz biçimde yansıtmamış olabileceğine işaret ediyor.
Resmi listelerde yer almayan hükümdarlar
Belirlenen ilk isim Tiglath-pileser. MÖ 763’teki güneş tutulmasının ardından yaşanan siyasi karışıklık sırasında isyancı lider, yeğeni Kral Ashur-dan’ı devirerek Aşur şehrinde kısa süreliğine tahta çıktı. O dönemde önemli bir kehanet olarak yorumlanan tutulmanın ardından iktidara gelen Tiglath-pileser daha sonra tahttan uzaklaştırıldı ve resmi kral listesine alınmadı.
Diğer iki isimden Şalmaneser bir yıldan biraz uzun süre hüküm sürdü. Aşur-uballit ise Adad-nirari tarafından devrilmeden önce kısa bir süre tahtta kaldı. Araştırmacılara göre üç hükümdar da iktidarlarının kalıcı olmaması nedeniyle resmi tarih anlatısının dışında bırakılmış olabilir.
Asur kronolojisi yeniden değerlendirilebilir
Journal of Cuneiform Studies’te yayımlanan araştırmaya Yale Üniversitesi Profesörü Eckart Frahm öncülük etti. Frahm, tarihçilerin Asur kral listelerini uzun süre yeterince sorgulamadan kullandığını belirtiyor. Ona göre listeler, imparatorluğun tüm hükümdarlarını tarafsızca kaydetmek yerine askeri başarısızlık yaşayan ya da darbeyle devrilen kişileri dışarıda bırakacak biçimde düzenlenmiş olabilir. Bu nedenle söz konusu belgeler, tarihsel kayıtların yanı sıra siyasi meşruiyet oluşturma aracı olarak da değerlendiriliyor.
Yeni bulgular, Weidner ve Olmstead’in yaklaşık bir asır önce geliştirdiği Asur krallarını numaralandırma sistemini de tartışmaya açtı. Araştırmacılar, unutulmuş üç hükümdarın kronolojiye eklenmesinin imparatorluğun siyasi tarihinin yeniden incelenmesini gerektirdiğini ifade ediyor.
