Kutup buzullarının küçülmesi, Dünya’nın katı yüzeyinde kutupların yükselmesi ve ekvator çevresinin daralması gibi küçük ama ölçülebilir değişimlere yol açıyor. GNSS verileriyle yürütülen araştırma, bu hareketlerin zaman içinde hızlandığını ortaya koyuyor.
Buz kaybı Dünya’nın biçimini nasıl etkiliyor?
Dünya kusursuz bir küre değil; kendi ekseni çevresindeki dönüşü nedeniyle ekvator bölgesi geniş, kutupları ise basık. İnsan kaynaklı küresel ısınmanın hızlandırdığı buz kaybı, gezegenin katı yüzeyindeki bu biçimi yavaşça değiştiriyor.
Yunanistan’daki Selanik Aristoteles Üniversitesi’nden Profesör Christopher Kotsakis’in liderliğindeki araştırmada, Küresel Navigasyon Uydu Sistemi (GNSS) verileri incelendi. Bulgular, kutuplardaki yüzeyin yükseldiğini, ekvator çevresindeki yüzeyin ise daraldığını gösterdi.
Değişim hızı zamanla artıyor
Ölçümlere göre 2011-2015 döneminde kutuplardaki yüzey yılda yaklaşık 0,5 ila 1 milimetre yükseldi. Ekvator çevresinde de benzer ölçekte daralma kaydedildi. Dünya’nın yaklaşık 12.800 kilometrelik çapıyla kıyaslandığında bu değişimler çok küçük olsa da hızları artıyor.
Araştırmada, kutuplardaki yıllık yükselme hızının her on yılda yaklaşık 0,25 milimetre, ekvatordaki yıllık daralma hızının ise 0,4 milimetre arttığı hesaplandı.
Buzullar eridikçe, buz kütlelerinin yer kabuğuna uyguladığı basınç azalıyor ve kutup bölgelerindeki yüzey yükseliyor. Eriyen suyun ekvator yönünde yeniden dağılması ise bu bölgede ek yük oluşturarak yüzeyin alçalmasına yol açıyor.
Ölçümler katı yüzeyle sınırlı
Araştırma yalnızca Dünya’nın katı yüzeyindeki değişimleri kapsıyor. Denizlerde biriken su da hesaba katıldığında ekvator çevresindeki genişlik artmayı sürdürebilir.
Bilim insanları, insan kaynaklı iklim değişikliğinin sıcaklık ve deniz seviyelerinin yanı sıra Dünya’nın fiziksel özelliklerini de etkilediğine dair kanıtlar elde ediyor. Gezegenin dönme hızı, dönme ekseni ve kütle çekim alanı da bu değişimlerden etkileniyor.
Dünya’nın daha yuvarlak hale gelmesinin canlı yaşamı için doğrudan bir tehlike oluşturduğu belirtilmiyor. Araştırma, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan küresel ısınmanın gezegenin katı yüzeyinde ölçülebilir izler bıraktığını gösteriyor.
