Dünya genelinde internetin bir gün boyunca devre dışı kalması; ödemelerden uçuşlara, hastanelerden tedarik zincirlerine kadar pek çok sistemi etkileyebilir. Geçmişte yaşanan kesintiler, bağlantı yeniden sağlandığında bile hizmetlerin hemen normale dönmeyebildiğini gösteriyor.
Tek bir arıza binlerce hizmeti etkileyebiliyor
20 Ekim 2025’te Amazon’un Kuzey Virginia’daki veri merkezlerinde yaşanan bir olay, Snapchat ve Fortnite’tan Ring kapı zillerine ve United rezervasyonlarına kadar 2.000’den fazla hizmette aksamalara yol açtı. Toparlanma süreci 15 saat sürdü. Küresel internetin 24 saat kesildiği varsayımsal bir durumda ise etkilerin çok daha geniş alana yayılması bekleniyor.
Uluslararası internet trafiğinin yüzde 99’undan fazlası, okyanus tabanındaki 694 denizaltı kablo sistemi üzerinden taşınıyor. Tonga’nın tek kablosunun kopması ülkeyi 38 gün internetsiz bırakırken, Kızıldeniz ve Baltık’taki kablo kesintileri de bağlantı altyapısının ne kadar önemli olduğunu ortaya koydu.
Kesintinin ilk saatlerinde iletişim ve ödemeler aksıyor
Bir internet kesintisi, kullanıcıların ekranında yüklenmeyen sayfalar ve bitmeyen bekleme işaretleriyle başlayabilir. 2021’de Facebook çalışanlarının şirketin kendi sunucu odasının kapısında kalması, ağ sorunlarının fiziksel erişimi dahi etkileyebileceğini gösteren örneklerden biri oldu.
İspanya’da yaşanan elektrik kesintisinde 112 acil çağrı hattına erişim kesildi; kartlı ödemeler de durdu. Kanada’da Rogers’ın bir bakım güncellemesinin ardından 12 milyondan fazla abone 26 saat bağlantısız kaldı. Bu örnekler, bağlantı kaybının günlük haberleşme ve hizmetlerin ötesinde acil durumları ve ticareti de etkileyebildiğini gösteriyor.
Ulaşım, hastaneler ve tedarik zinciri baskı altında
İnternet üzerinden yürütülen işlemler aksadığında uçuşların neden yapılamayacağı, sağlık hizmetlerinde hangi sistem katmanlarının etkileneceği ve market stoklarının nasıl değişebileceği de gündeme geliyor. Maersk, NotPetya saldırısının ardından yük hacminin yüzde 80’ini elle yönetmek zorunda kalmıştı. Bu vaka, dijital sistemler devre dışı kaldığında operasyonların manuel yöntemlerle sürdürülmesinin ne kadar zorlaşabileceğine işaret ediyor.
Bağlantı kesintisi sırasında doğrulama kanallarının çalışmaması, söylentilerin daha hızlı yayılmasına da zemin hazırlayabilir. İnternetin olmadığı bir günde pilli radyonun iletişim aracı olarak önem kazanabileceği de değerlendiriliyor.
Bağlantının geri gelmesi sorunları hemen bitirmiyor
İnternet yeniden erişilebilir olduğunda bütün hizmetler aynı anda ve sorunsuz biçimde çalışmaya başlamayabilir. Sistemlerin tekrar tekrar bağlantı kurmaya çalışması, yoğun yeniden denemeler ve önbellek yükü toparlanmayı zorlaştırabilir. Amazon hizmetlerindeki birkaç saatlik bir aksaklığın 15 saatlik iyileşme sürecine dönüşmesi bu duruma örnek gösteriliyor. Facebook’un tatbikat yaparak ikinci bir çöküşü önlemeye çalışması da hazırlığın önemini ortaya koyuyor.
Geçmişte Mısır’ın 2011’de BGP rotalarını çekmesi ve Pakistan’ın YouTube’u yanlışlıkla dünya genelinde erişilemez hâle getirmesi, yönlendirme kararlarının geniş çaplı sonuçlar doğurabileceğini gösterdi. CrowdStrike güncellemesi, 2010’daki flash crash ve yapay zekâ ajanlarının birbirini döngüye sokma ihtimali de dijital sistemlerdeki aksaklıkların farklı biçimlerde büyüyebileceği başlıklar arasında yer alıyor.
Türkiye’de dijital hizmetlere bağımlılık
Türkiye’de internet kullanım oranı yüzde 92,3; e-Devlet kullanıcı sayısı ise 68 milyonun üzerinde. 31 Mart 2015’te yaşanan ülke çapındaki elektrik kesintisinden bu yana dijital hizmetlerin günlük yaşamdaki yeri daha da belirginleşti. Küresel internetin bir gün kesilmesi senaryosu, ilk saatlerde iletişim ve temel hizmetlerin nasıl sürdürüleceği sorusunu gündeme getiriyor.
